Słodziki intensywne: stewia, sukraloza, aspartam — bez paniki i bez reklamy
Każdy z nich ma numer E, ocenę EFSA i dopuszczalne dzienne spożycie wyrażone w miligramach na kilogram masy ciała. To nudne i dlatego rzadko trafia do reklam. Zbieramy te liczby w jednym miejscu.
Słodziki intensywne to substancje, które słodzą kilkadziesiąt do kilku tysięcy razy mocniej od cukru, więc dodaje się ich miligramy. Każdy ma numer E, każdy przeszedł ocenę Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności i każdy ma przypisane dopuszczalne dzienne spożycie — ADI, wyrażone w miligramach na kilogram masy ciała na dobę. To nudne liczby i dlatego rzadko trafiają do reklam. Zbieramy je tutaj.

01 / LISTAPięć słodzików, które spotkasz najczęściej
| Substancja | Numer E | Siła słodzenia | ADI (mg/kg m.c./dobę) |
|---|---|---|---|
| Glikozydy stewiolowe (stewia) | E 960 | 200–300 × | 4 |
| Sukraloza | E 955 | ok. 600 × | 15 |
| Aspartam | E 951 | ok. 200 × | 40 |
| Acesulfam K | E 950 | ok. 200 × | 9 |
| Sacharyna | E 954 | 300–500 × | 5 |
Co znaczy ADI w praktyce? Dla osoby ważącej 70 kg dopuszczalne dzienne spożycie aspartamu to 2 800 mg. Puszka napoju light zawiera go rzędu 180 mg. Trzeba by wypić kilkanaście puszek dziennie, każdego dnia, przez całe życie, żeby zbliżyć się do tej wartości — a ADI i tak zawiera stukrotny margines bezpieczeństwa względem dawki, przy której nie obserwowano żadnego efektu.
ADI to ilość, którą można spożywać codziennie przez całe życie bez spodziewanego ryzyka. Nie jest to próg zatrucia ani granica, po przekroczeniu której „coś się dzieje”. Jednorazowe przekroczenie nie oznacza niczego niepokojącego.
02 / STEWIARoślina, której liści nie wolno sprzedawać jako słodzika
Stewia to roślina, ale w produktach spożywczych nie używa się jej liści, tylko wyizolowanych glikozydów stewiolowych — rebaudiozydu A, stewiozydu i kilku pokrewnych. Same suszone liście nie mają w UE statusu dopuszczonego składnika żywności. Napis „słodzone stewią” zawsze oznacza więc oczyszczony ekstrakt, nie herbatkę z ogródka.
Glikozydy stewiolowe nie dostarczają energii i nie podnoszą glikemii. Mają jednak wyraźny, lekko ziołowy posmak, który części osób przeszkadza. Dlatego producenci często łączą je z erytrytolem — ten maskuje posmak i daje objętość, której w wypiekach brakuje po usunięciu cukru.

03 / ASPARTAMCo właściwie orzekła IARC w 2023 roku
W lipcu 2023 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem zaklasyfikowała aspartam do grupy 2B — „możliwie rakotwórczy dla ludzi”. Nagłówki prasowe zrobiły z tego sensację. Warto rozumieć, co ta klasyfikacja znaczy.
IARC ocenia siłę dowodów, że coś może wywoływać raka, a nie wielkość ryzyka przy realnym spożyciu. Grupa 2B to najniższa kategoria z jakimikolwiek przesłankami; znajdują się w niej także aloes i kiszone warzywa w stylu azjatyckim. Równolegle wspólny komitet ekspertów FAO i WHO ds. dodatków do żywności przeanalizował to samo i pozostawił ADI bez zmian na poziomie 40 mg/kg masy ciała. EFSA również podtrzymuje swoją ocenę z 2013 roku.
Jedno ograniczenie jest natomiast bezwzględne i nie ma nic wspólnego z nowotworami: aspartam jest źródłem fenyloalaniny, więc produkty go zawierające są niewskazane przy fenyloketonurii. Dlatego na etykiecie musi znaleźć się ostrzeżenie „zawiera źródło fenyloalaniny”.
04 / APETYTCzy słodziki „oszukują organizm”
To najczęstszy zarzut i najmniej jednoznaczny temat w całym artykule. Badania są podzielone. Przeglądy randomizowanych badań kontrolowanych pokazują, że zastąpienie napojów słodzonych cukrem napojami ze słodzikami wiąże się z nieco niższą masą ciała w perspektywie kilku miesięcy. Część badań obserwacyjnych pokazuje natomiast związek odwrotny — ale w tych badaniach trudno oddzielić skutek od przyczyny, bo po napoje light sięgają częściej osoby, które już mają nadwagę i próbują ją ograniczyć.
WHO w 2023 roku wydała wytyczną odradzającą stosowanie słodzików niecukrowych jako narzędzia kontroli masy ciała — z zastrzeżeniem, że jest to zalecenie warunkowe, oparte na dowodach o niskiej pewności, i że nie dotyczy osób z cukrzycą. To ostatnie zdanie bywa pomijane w nagłówkach.

05 / PRAKTYKAJak z tego korzystać bez nerwów
- Słodziki intensywne są przebadane i mają ustalone limity z dużym marginesem.
- Nie są jednak narzędziem odchudzania same w sobie — zamieniają jeden składnik, nie cały sposób jedzenia.
- Najwięcej daje wymiana napojów, najmniej — kolejne „bezcukrowe” słodycze.
- Przy fenyloketonurii omijaj aspartam. Przy zespole jelita drażliwego uważaj raczej na poliole niż na słodziki intensywne.
- Jeśli chcesz odzwyczaić się od słodkiego smaku, słodzik tego nie zrobi — zrobi to tylko stopniowe zmniejszanie ilości.

Źródła
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności — wraz z załącznikiem.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych innych niż odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby.
- Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.
- Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) — opinie naukowe dotyczące substancji słodzących i dodatków do żywności.
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne — coroczne Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą.
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) — wytyczne dotyczące spożycia cukrów wolnych oraz stosowania substancji słodzących.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Aktualizacja: 18 listopada 2026.
Kolejne teksty
Podstawy·8 min czytania
Cukrzyca nie bierze się od słodyczy! Poznaj prawdziwą przyczynę
Zdanie z nagłówka jest prawdziwe, ale nie tak, jak brzmi. Cukierek nie „daje cukrzycy” — i jednocześnie nie jest niewinny. Poniżej…
Czytaj
Etykiety·7 min czytania
„Bez cukru” i „bez dodatku cukru” to dwie różne rzeczy
Oba napisy są legalne. Oba znaczą coś innego. Jeden mówi o zawartości, drugi tylko o procesie produkcji. Pokazujemy różnicę na…
Czytaj
Składniki·9 min czytania
Poliole: maltitol, erytrytol, ksylitol — co o nich wolno powiedzieć
W Unii istnieje dokładnie jedno dopuszczone zdanie o poliolach i glikemii. Cytujemy je w całości, bo jest krótsze i ostrożniejsze,…
Czytaj