Indeks glikemiczny: czego ta liczba o posiłku nie mówi
IG mierzy jeden produkt, na czczo, w porcji zawierającej 50 g węglowodanów przyswajalnych. Prawie nikt tak nie je. Dlatego liczba z opakowania bywa mniej użyteczna niż zwykłe spojrzenie na wielkość porcji.
Indeks glikemiczny to liczba od 0 do 100, która mówi, jak szybko po zjedzeniu danego produktu rośnie stężenie glukozy we krwi — w porównaniu z glukozą czystą, której przypisano 100. Liczba jest prawdziwa i wyznaczona w badaniu. Problem polega na tym, w jakich warunkach to badanie przeprowadzono.
01 / POMIARJak powstaje liczba IG
Procedura jest ustandaryzowana. Grupa ochotników przychodzi na czczo. Każdy dostaje porcję badanego produktu zawierającą dokładnie 50 g węglowodanów przyswajalnych. Przez dwie godziny mierzy się glikemię i liczy pole pod krzywą. Wynik porównuje się z polem po glukozie. Średnia z grupy to indeks glikemiczny.
Każdy element tej procedury oddala ją od tego, jak jemy naprawdę. Na czczo — a zwykle jemy po czymś innym. Sam produkt — a zwykle w towarzystwie. Porcja z 50 g węglowodanów — dla arbuza to prawie kilogram miąższu, dla płatków kukurydzianych niecałe 60 gramów.

02 / ŁADUNEKLiczba, która jest bliżej rzeczywistości
Dlatego obok IG wprowadzono ładunek glikemiczny (ŁG). Liczy się go prosto:
ŁG = IG × gramy węglowodanów w porcji ÷ 100
Umownie: ŁG do 10 to wartość niska, 11–19 średnia, 20 i więcej wysoka.
Przykład klasyczny: arbuz ma IG około 72, czyli wysoki. Ale w porcji 120 g jest zaledwie 6 g węglowodanów, więc ŁG wynosi około 4 — czyli nisko. Sam indeks sugerowałby ostrożność, ładunek pokazuje, że porcja arbuza jest glikemicznie nieistotna.
| Produkt | IG (ok.) | Porcja | Węglowodany | ŁG (ok.) |
|---|---|---|---|---|
| Arbuz | 72 | 120 g | 6 g | 4 |
| Marchew gotowana | 39 | 80 g | 6 g | 2 |
| Płatki kukurydziane | 81 | 30 g | 26 g | 21 |
| Chleb pszenny | 75 | 60 g (2 kromki) | 28 g | 21 |
| Jabłko | 36 | 150 g | 18 g | 6 |
Wartości IG są przybliżone i pochodzą z międzynarodowych tabel. Różnią się między odmianami, stopniem dojrzałości i sposobem obróbki — i to właśnie jest kolejny powód, żeby nie traktować ich jak wyroczni.
03 / ZMIENNECo przesuwa IG tego samego produktu
- Dojrzałość. Zielony banan ma IG około 40, przejrzały — około 60. W trakcie dojrzewania skrobia zamienia się w cukry proste.
- Obróbka termiczna. Rozgotowany makaron ma wyraźnie wyższy IG niż ugotowany al dente. Ziemniaki tłuczone wyższy niż gotowane w całości.
- Schłodzenie. Ugotowany i wystudzony ryż lub ziemniaki tworzą skrobię oporną, która zachowuje się częściowo jak błonnik.
- Towarzystwo. Tłuszcz, białko i błonnik w tym samym posiłku spowalniają opróżnianie żołądka i obniżają odpowiedź glikemiczną całego dania.
- Rozdrobnienie. Sok z jabłek ma wyższy IG niż całe jabłko — ta sama substancja, inna struktura.

04 / ETYKIETADlaczego IG rzadko bywa na opakowaniu
Bo nie jest obowiązkowy i bo nie jest oświadczeniem żywieniowym w rozumieniu rozporządzenia 1924/2006. Producent może podać IG swojego produktu, jeśli go zmierzył, ale nie może na tej podstawie twierdzić, że produkt „nie podnosi cukru” albo „jest odpowiedni dla diabetyków” — bo takich oświadczeń nie ma na liście dopuszczonej.
Zdarza się, że opis sklepowy mówi o „niskim indeksie glikemicznym” bez podania liczby i bez źródła. Taki zapis nie niesie żadnej informacji. Spotkaliśmy go przy jednym z produktów, do których linkujemy, i dlatego nie przytaczamy go na stronie tego produktu.

05 / CO ZAMIASTTrzy rzeczy, które działają lepiej niż tabela IG
- Rozmiar porcji. Najprostsza i najskuteczniejsza zmienna, jaką masz pod kontrolą. Działa bez żadnych tabel.
- Skład całego posiłku. Dodanie białka i warzyw do dania węglowodanowego zmienia odpowiedź glikemiczną bardziej niż wymiana jednego składnika na „niskoIG-owy”.
- Własny pomiar. Jeśli masz glukometr albo sensor, dwa pomiary po tym samym posiłku powiedzą Ci więcej niż każda tabela — bo zmierzą Twoją reakcję, a nie średnią z grupy ochotników.
Interpretację własnych pomiarów i wszelkie zmiany dawek omawiaj z lekarzem lub edukatorem diabetologicznym. Ten artykuł wyjaśnia, co oznacza pewna liczba — nie jest wskazówką terapeutyczną.

Źródła
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności — wraz z załącznikiem.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych innych niż odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby.
- Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.
- Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) — opinie naukowe dotyczące substancji słodzących i dodatków do żywności.
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne — coroczne Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą.
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) — wytyczne dotyczące spożycia cukrów wolnych oraz stosowania substancji słodzących.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Aktualizacja: 18 listopada 2026.
Kolejne teksty
Podstawy·8 min czytania
Cukrzyca nie bierze się od słodyczy! Poznaj prawdziwą przyczynę
Zdanie z nagłówka jest prawdziwe, ale nie tak, jak brzmi. Cukierek nie „daje cukrzycy” — i jednocześnie nie jest niewinny. Poniżej…
Czytaj
Etykiety·7 min czytania
„Bez cukru” i „bez dodatku cukru” to dwie różne rzeczy
Oba napisy są legalne. Oba znaczą coś innego. Jeden mówi o zawartości, drugi tylko o procesie produkcji. Pokazujemy różnicę na…
Czytaj
Składniki·9 min czytania
Poliole: maltitol, erytrytol, ksylitol — co o nich wolno powiedzieć
W Unii istnieje dokładnie jedno dopuszczone zdanie o poliolach i glikemii. Cytujemy je w całości, bo jest krótsze i ostrożniejsze,…
Czytaj